ورمی کمپوست برتر

کرمهاي خاکي داراي بدني کشيده و استوانه‌اي شکل بوده که سر آنها نوک تيز و کمي تخت مي‌باشد. حلقه‌هاي موجود در بدن کرم عمل حرکت و چرخش کرم را آسان مي‌نمايد. بدن کرمها فاقد اسکلت بوده و زائده‌هاي موجود بر روي آن عمل جلو و عقب رفتن و خزيدن کرم را تسهيل مي‌نمايد.

2700 تا 3200 گونه کرم خاکي وجود دارد که مناسب‌ترين گونه براي توليد کمپوست Eisenia Foetida مي‌باشد، که به رنگ قهوه‌اي مايل به قرمز و کوچکتر از کرمهاي خاکي معمولي است. اين کرمها داراي پوست بسيار ظريف و حساسي مي‌باشند که از طريق روزنه‌هاي آن تنفس مي‌کنند لذا از نور آفتاب و بارندگي که موجب خشکي پوست يا خفگي آنها مي‌شود گريزان بوده و بايد آنها را از اين دو عامل حفظ نمود. حدود 85 درصد از وزن کرمهاي خاکي را آب تشکيل مي‌دهد. عمل جذب و دفع آب از طريق ديواره بدن کرم انجام مي‌گيرد. کرمها جانوراني خون سرد و داراي پنج قلب مي‌باشند که در صورت دو نيم شدن نمي‌ميرند و سعي در ترميم و بازسازي قسمت از دست رفته خود مي‌نمايند.

فاصله بين دو نسل (از تخم تا تخم) در شرايط نرمال حدود سه ماه و عمرکرم‌ها بين يک تا دو سال متغير است. زمان لازم براي بلوغ کرمها 60 تا 90 روز است و جمعيت کرمها در عرض 2 تا 4 ماه دو برابر مي‌شود. وزن هر کرم 5/0 تا 1 گرم و در هر کيلوگرم کرم حدود 1000 تا 2500 نخ کرم وجود دارد.

کرمهاي خاکي جانوري دو جنسي (هرمافروديت) مي‌باشند يعني اندام‌هاي نر و مادگي را تواما ً دارا هستند که در ناحيه شکم قرار گرفته‌اند اما براي انجام جفتگيري به يک کرم ديگر نياز دارند. کرمهاي قرمز پس از گذشت 2 تا 3 ماه به بلوغ جنسي رسيده و آماده توليد مثل مي‌شوند. کرمهاي خاکي در اکثر ماههاي سال مي‌توانند توليد مثل کنند و مخصوصا در ماههايي که رطوبت هوا زيادتر است افزايش مي‌يابد. ده روز بعد از جفتگيري کرم آماده تخمگذاري در خاک است که انتهاي هر دو کرم مسدود شده و يک پيله (کوکون) شبيه ليمو تشکيل مي‌شود، کيسه‌هاي تخم يا کوکون‌ها به رنگ زرد کهربايي بوده و در داخل آن حدود 3 تا 7 نوزاد لارو وجود دارد؛ و تقريبا پس از سه هفته دو نوزاد کرم يا بيشتر از انتهاي پيله خارج مي‌شود.

 يک کرم بالغ تحت شرايط مطلوب قادر است که هر هفت تا ده روز يک پيله توليد کند. گونه آيزينيا فوتيدا در عرض 3 تا 5 روز مي‌تواند تعداد 2 تا 10 عدد پيله بوجود آورد اما اغلب فقط 1 يا 2 کرم در هر پيله بوجود آمده و باقي مي‌ماند، مقاومت کوکونها در برابر خشکي و هواي بيش از اندازه سرد يا گرم بسيار بيشتر از مقاومت خود کرم است و به هنگام مساعد شدن شرايط است که نوزاد کرم از کوکون خارج مي‌شود. همزمان با رشد نوزاد کرم، رنگ آنها نيز تغيير مي‌کند، از زرد کم رنگ به سفيد و قهوه‌اي مايل به قرمز در مي‌آيند که با استفاده از يک ذره بين حتي مي‌توان رگ خوني قرمز شفاف کرم را ديد. خون کرم بطور شگفت‌انگيزي شبيه به خون انسان داراي هموگلوبين سرشار از آهن بوده و درست با همان عملکرد وظيفه انتقال اکسيژن را بر عهده دارد.

شرايط محيطي مطلوب براي توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست):

كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) مي‌تواند در تمام طول سال تهيه شود، در تابستان در فضاي باز و در زمستان در محيط بسته صورت مي‌گيرد و بهترين شرايط براي توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) به شرح زير است:

1- رطوبت 60 تا 70 درصد.

2- دما 20 تا 25 درجه سانتيگراد (سلسيوس).

3 - اسيديته (ph) حدود 6 تا 7.

رطوبت:

ميزان رطوبت بستر بايد در حدود 60 تا 70 درصد باشد و رطوبت بالاتر و پايين‌تر از ميزان فوق، فعاليت کرمها را کاهش مي‌دهد. بستر کرمها بايد مرطوب نگه داشته شود اما خيس نشود. اجازه ندهيد که بارش باران به داخل بستر نفوذ کند. زيرا ممکن است باعث غرق شدن کرمها شود. در اماکن روباز نيز ممکن است به سايبان يا پوششي از برگها نياز باشد تا بتوان بستر را از خشک شدن در هواي گرم تابستان حفظ نمود.

دما:

 کرمها در دماي 5 تا 48 درجه سانتيگراد قادر به زندگي هستند. اما سرعت توليد و تبديل ضايعات به كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) در دماي 20 تا 30 درجه سانتيگراد بهتر انجام مي‌پذيرد. براي ايزينيا فوتيدا مناسب‌ترين محدوده دما بين 15 تا 25 درجه سانتيگراد است. با ايجاد سايه‌بان مي‌توان دماي تل كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) را بطور آشکاري کاهش داد. توجه به اين نکته مهم است که در صورت وجود رطوبت کافي در درون بسترهايي که زير سايبان است دماي ميانگين بستر در همه جاي آن بين 5 تا 10 درجه پايين‌تر از هواي اطراف آن خواهد بود که در پاره‌اي اوقات بايد بسيار به اين مسئله توجه شود.

اسيديته (ph ):   

کرمهاي خاکي قادر به زندگي در ph حدود 2/4 (اسيدي) تا ph 8 (قليايي) و يا بيشتر مي‌باشند. اگرچه براي توليد تجاري بهتر است که ph بستر‌ها را حدود 7 (خنثي) نگهداشت. سطوح ph خاک بستر را بطور مرتب مي‌توان با کاغذ ليتموس (تورنسل) و کيت ph بررسي کرد. معمولا آهک و يا کربنات کلسيم را در جهت اصلاح اسيديته خاک و تنظيم ph به مواد بستر اضافه مي‌کنند.

همچنين غلظت بالاي نمک تشکيل کوکون و وزن بدن کرمها را کاهش مي‌دهد؛ بنابراين پس از سپري شدن يک دوره کمپوست، مواد بستر بايد در جهت از بين بردن نمکهاي اضافي شسته شوند. پس از اين مرحله مواد در عمق 20 تا 25 سانتيمتري بستر قرار خواهند گرفت. آب دهي و شستشو در جهت حذف نمک‌ها، بوسيله غرقاب کردن براي مدت 5 روز صورت مي‌گيرد. اين عمل با زير و رو کردن مواد بستر در روز سوم بهتر انجام مي‌شود. پس از مرحله آبدهي و شستشو رطوبت مواد بستر بايد در حد مناسب نگه داشته شود.

روش توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست):

ساده‌ترين روش توليدكرم پوسال (ورمي‌کمپوست) به شرح زير است:

1- بستر سازي: هر نوع موادي که به عنوان زيستگاه نسبتا پايدار کرم باشد بستر ناميده مي‌شود.

بستر کرمها بايد بر روي سطح صاف و شيبدار بتني و در سالن يا پوشش گلخانه‌اي ايجاد شود، بنابراين زمين مسطح بدون سنگ و کلوخ و خرده شيشه را مرطوب نموده و کاملا مي‌کوبند تا سفت شود و يا آن را با بتون به ارتفاع 15 سانتيمتر پوشش مي‌دهند. يک شيب %1 تا %2 مطلوب است به دليل اينکه فرايند شستشو آسان­تر مي­شود و تهيه آب کرم يا wormwash امکانپذير مي‌گردد.

 دلايل صاف و شيبدار بودن بستر موارد زير است:

الف- جدا شدن آب مازاد و شيرابه يا پساب از بستر جهت جلوگيري از فاسد شدن بستر.

ب- جمع‌آوري شيرابه از طريق کانالهاي مخصوص در مخزن (septing tanke ) و مصرف بخشي از آن ضمن مخلوط نمودن با آب و مصرف بقيه بعنوان کود مايع.

ج- خارج کردن مواد ناشي از شستشوي کودهاي مرغي يا کودهاي حيواني تازه که حاوي مقدار زيادي اوره بوده و براي کرمها سمي و کشنده مي‌باشند و يا خارج کردن ساير مواد سمي و مضر.

 بستر کرم بايد داراي شرايط زير باشد:

- قابليت جذب بالا: کرم توسط پوست تنفس مي‌کند در نتيجه مواد بستر بايد قابليت جذب آب بالايي داشته باشند.

- داراي تخلخل مناسب باشد: کرم‌ها به اکسيژن نياز دارند در نتيجه اگر مواد بستر فشرده باشد نفوذ هوا کاهش يافته و تنفس کرم مختل مي‌شود. اندازه ذرات، شکل ذرات، بافت ذرات و سختي آن بر ميزان تخلخل موثر است.

- مقدار کم پروتئين و يا نيتروژن (نسبت بالاي کربن به نيتروژن): مواد پروتئين سريع شکسته شده و توليد گرما و اسيد مي‌نمايند که زندگي کرم را مختل مي‌نمايد لذا بستر بايد داراي نسبت بالاي کربن به نيتروژن باشد.

2- ايجاد سايبان از جنس آيرون شيت (پليت) يا پلاستيک گلخانه با پايه‌هاي فلزي و يا از جنس حصير و سرشاخه درخت با پايه‌هاي چوبي براي محافظت کرمها در برابر بارندگي و نور آفتاب. ارتفاع سايبان بسته به شيوه تخليه مواد آلي، مساحت مزرعه، نوع و جنس سايبان بين 2 تا 3 متر قابل تغيير است.

بهتر است از پلاستيک براي پوشانيدن سطح بستر استفاده نگردد، زيرا لايه پلاستيک باعث افزايش درجه حرارت و جمع شدن گازهاي مختلف در بستر مي‌شود.

3- ايجاد پشته‌اي از کود گاوي نيمه پوسيده به شکل گنبدي به عرض 70 سانتيمتر، ارتفاع 40 سانتيمتر و طول دلخواه و آبياري فراوان آن بمنظور خروج شيرابه کود. بستري با ابعاد يک متر در يک متر و با ارتفاع 40 سانتيمتر به 30 الي 35 کيلوگرم خوراک و ماده بستري نياز دارد. اين مقدار براي 1000 تا 1500 کرم خاکي کافي است که تکثير شده و عمل کمپوست‌سازي را از لايه‌هاي بالايي آغاز کند. چون کرمهاي قرمز تمايل دارند که از قسمت‌هاي سطحي بستر تغذيه نمايند، عمق بستر نبايد بيش از 30 تا 40 سانتيمتر باشد. اگر بستر عمق بيشتري داشته باشد مواد آلي فشرده و بصورت غيرهوازي تجزيه شده و توليد بوي نامطبوع و مواد سمي مي‌نمايد و در نهايت منجر به مرگ کرمها مي‌گردد.

4- ايجاد شيار در طول خط‌الراس پشته به عمق 15 سانتيمتر و ريختن کرمها به داخل آن و سپس بر گردانيدن کود روي کرمها.

5- جمعيت مناسب کرم جهت تکثير کرم 5-5/2 کيلوگرم در مترمربع است و نبايد بيشتر از پنج کيلوگرم باشد در جمعيت‌هاي کمتر توليد مثل کاهش مي‌يابد زيرا کرم‌ها کمتر با يکديگر تماس مي‌يابند. جمعيت مناسب کرم جهت توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) 10 – 5 کيلوگرم در مترمربع مي‌باشد. توليدکنندگان كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) معمولا پنج کيلوگرم در مترمربع استفاده مي‌کنند و با دو برابر شدن جمعيت کرم بستر را نصف مي‌کنند. زمان لازم براي توليد کود آلي در دماي 25 درجه سلسيوس در حدود 5/1 تا 2 ماه خواهد بود و تقريبا نيمي از وزن پشته تبديل به كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) خواهد شد. کرمهاي قرمز تحت شرايط مطلوب مي‌توانند در يک روز معادل وزن خود تا دو برابر از زباله‌ها و بستر تغذيه کنند و %60 آنرا به كود ورمي‌کمپوست تبديل کرده و دفع‌کنند. خلاصه، هر عدد کرم بالغ قادر است در يکماه (سي روز) 23 گرم كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) توليد کند. اما بطور متوسط براي بازيافت هر يک کيلوگرم زباله غذايي در طول 24 ساعت حدودا به 2 کيلوگرم کرم خاکي نياز است؛ بنابراين مدت زمان لازم براي توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) در بستر بستگي به ميزان کرم موجود در پشته‌ها دارد، نگهداري کرم درون پشته‌ها به دو منظور صورت مي‌پذيرد:

الف – افزايش جمعيت

ب- توليد کود آلي (كرم پوسال (ورمي‌کمپوست))

وزن اوليه کرمها درون پشته براي هدف اول به مراتب کمتر از هدف دوم است.  

6- آبپاشي پشته بصورت روزانه به اندازه آبياري چمن به منظور ايجاد شرايط محيطي مناسب براي فعاليت کرمها و بلع غذا توسط آنها. روش مناسب براي آب‌رساني به پشته‌ها استفاده از شلنگ نرم پلي اتيلن شماره 16 مشکي و نصب آب پاش در سر آن و آبپاشي روي پشته‌ها است به طوري که رطوبت هر نقطه هميشه در حد %70 حفظ شود. زمان بين آب دهي تجربي است و با توجه به ميزان رطوبت تعيين مي­شود. ولي هر نقطه بايد حداقل هفته‌اي 2 بار آب داده شود.

7- پس از گذشت حدود شش هفته كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) براي برداشت آماده مي‌شود. در مزارع كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) پس از سه الي چهار ماه مدفوع کرمي را برداشت مي‌نمايند. براي برداشت كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) ابتدا بايد جداسازي کرمها از پشته‌ها انجام شود، براي جداسازي کرمها از پشته‌ها لازم است بعد از اندکي هوادهي به بستر و کاهش رطوبت آن با استفاده از غربال دوار برقي که به همين منظور طراحي و ساخته شده است بستر سرند گردد. براي غربال کردن در مزارع کوچک مي‌توان از يک توري دو ميليمتري گالوانيزه نيز استفاده کرد، بمنظور حفظ کرمها لازم است از ابتداي بستر، هر روز نيم متر از بستر آبياري نشود تا کرمها رفته رفته به انتهاي بستر مهاجرت نمايند بعد از مهاجرت کرمها با هوادهي بستر و کاهش رطوبت آن اقدام به سرند نماييد در صورتيکه رطوبت بستر زياد باشد عمليات سرند بسيار مشکل خواهد شد.  

8- براي جمع‌آوري کرمها مي‌توان با ايجاد يک ماهيچه از کود دامي نيمه پوسيده در کنار پشته‌اي که ديگر فاقد مواد غذايي لازم براي تغذيه کرمها است سبب مهاجرت کرمها از پشته قديمي به اين ماهيچه گرديد و پس از آن اقدام به ايجاد پشته‌هاي جديد و انتقال جمعيت کرم به اين پشته‌ها نمود. اگر کرم مجبور به زندگي در ميان زباله‌هايي باشد که خود توليد نموده در اينصورت نمي‌تواند به حيات سالم خود ادامه دهد؛ بنابراين بايد بستر را بطور مرتب عوض کرده و اجازه نداد که مدفوع کرم به ماده‌اي سمي براي کرمها تبديل شود.

9- براي توليد كرم پوسال (ورمي‌کمپوست) در خانه مي‌توان از جعبه‌هاي چوبي، پلاستيکي و فلزي با ايجاد سوراخهايي با اندازه مناسب در کف و ديواره‌هاي آن براي انجام زهکشي استفاده کرد.